Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Adolph Brunner</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Adolph_Brunner"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Adolph_Brunner rootpage-Adolph_Brunner skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Adolph Brunner</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Gustav Adolph Brunner</b> (* <a href="15._Juni" title="15. Juni">15. Juni</a> <a href="1837" title="1837">1837</a> in <a href="Riesbach" title="Riesbach">Riesbach</a>; † <a href="24._Oktober" title="24. Oktober">24. Oktober</a> <a href="1909" title="1909">1909</a> in <a href="Lausanne" title="Lausanne">Lausanne</a>) war ein <a href="Schweiz" title="Schweiz">Schweizer</a> <a href="Architekt" title="Architekt">Architekt</a> des <a href="Historismus" title="Historismus">Historismus</a>. Gemeinsam mit seinem Bruder <a href="Fritz_Brunner_(Architekt)" title="Fritz Brunner (Architekt)">Fritz Brunner</a> führte er von 1865 bis 1886 in <a href="Z%C3%BCrich" title="Zürich">Zürich</a> das Architekturbüro <a href="Adolph_und_Fritz_Brunner" title="Adolph und Fritz Brunner">Adolph und Fritz Brunner</a>.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Ausbildung_und_Karriere">Ausbildung und Karriere</h2></div>
<p>Adolph Brunner war der Sohn eines Riesbacher Zimmermeisters, besuchte die Zürcher Industrieschule und hospitierte parallel zu einer Bauzeichnerlehre bei <a href="Johann_Caspar_Wolff" title="Johann Caspar Wolff">Johann Caspar Wolff</a> von 1855 bis 1857 am neu gegründeten <a href="ETH_Z%C3%BCrich" title="ETH Zürich">Eidgenössischen Polytechnikum</a> bei <a href="Gottfried_Semper" title="Gottfried Semper">Gottfried Semper</a>. Er setzte seine Lehre dann bei <a href="Hans_Rychner" title="Hans Rychner">Hans Rychner</a> in <a href="Neuenburg_NE" title="Neuenburg NE">Neuenburg</a> fort, bevor er von 1860 bis 1863 nach Paris ging, wo er beim Architecte du Département de la Seine arbeitete, bei dem für seine denkmalschützerische Tätigkeit bekannten <a href="%C3%89mile_Boeswillwald" title="Émile Boeswillwald">Émile Boeswillwald</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Das_gemeinsame_Büro_der_Brüder"><span id="Das_gemeinsame_B.C3.BCro_der_Br.C3.BCder"></span>Das gemeinsame Büro der Brüder</h2></div>
<div class="hauptartikel" role="navigation"><span class="hauptartikel-pfeil" title="siehe" aria-hidden="true" role="presentation">→&nbsp;</span><i><span class="hauptartikel-text">Hauptartikel</span>: <a href="Adolph_und_Fritz_Brunner" title="Adolph und Fritz Brunner">Adolph und Fritz Brunner</a></i></div>
<p>Zusammen mit seinem Bruder Fritz gründete er die wohl seinerzeit bestbeschäftigte Hochbaufirma Zürichs, die im neu entstehenden Bellerivequartier den grössten Anteil der Gebäude errichten konnte und federführend auch an der Anlage der unteren Bahnhofstrasse beteiligt war.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Ab_1886">Ab 1886</h2></div>
<p>Nach dem Tod seines Bruders führte Adolph das Geschäft alleine weiter, er entwickelte sich zum Spezialisten für den Bau und die Einrichtung von Bankgebäuden, in Zürich beispielsweise die <a href="Schweizerische_Kreditanstalt" class="mw-redirect" title="Schweizerische Kreditanstalt">Schweizerische Kreditanstalt</a>, Kantonalbank, <a href="Eidgen%C3%B6ssische_Bank" title="Eidgenössische Bank">Eidgenössische Bank</a>, Volksbank und <a href="Bank_Leu" title="Bank Leu">Bank Leu</a> &amp; Cie, in <a href="La_Chaux-de-Fonds" title="La Chaux-de-Fonds">La Chaux-de-Fonds</a> die Eidgenössische Bank,<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> in Bern 1903 die Kantonalbank.<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Nach dem Sturz von einem Baugerüst 1902 in der Zürcher Bahnhofstrasse zog sich Brunner zurück und übersiedelte an den Genfersee, wo er 1909 starb.<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Werkauswahl">Werkauswahl</h2></div>
<dl><dt>1865–1886</dt></dl>
<ul><li><i><a href="Gesellschaft_der_Schildner_zum_Schneggen" title="Gesellschaft der Schildner zum Schneggen">Zum Schneggen</a></i>, Zürich 1864–1866, (Innenausbau des von <a href="Leonhard_Zeugheer" title="Leonhard Zeugheer">Leonhard Zeugheer</a> und <a href="Georg_Lasius" title="Georg Lasius">Georg Lasius</a> geplanten Zunfthauses unter Verwendung von Teilen der vorherigen Gesellschaftshäuser)</li>
<li><i>Spätklassizistische Wohnhäuser</i>, Zürich 1866–1869</li>
<li><i> <a href="Hotel_Schweizerhof_Luzern" title="Hotel Schweizerhof Luzern">Hotel Schweizerhof Luzern</a></i>, Luzern 1868–1869 (Umbauten im ältesten Luxushotel der Stadt, ursprünglich von <a href="Melchior_Berri" title="Melchior Berri">Melchior Berri</a>)</li>
<li><i>Villa Meissenburg</i>, Zug 1869–1870</li>
<li><i>Turnhalle Schulhaus Seefeld</i>, Zürich 1871, abgerissen</li>
<li><i>Schindlergut</i>, Zürich 1871, 1914 umfassend umgebaut</li>
<li><i>Seidenhaus Rübel und Abegg</i>, Zürich 1872</li>
<li><i>Fabrikgebäude Schröder</i>, Zürich 1872</li>
<li><i>Gemeindehaus Riesbach</i>, Zürich 1873</li>
<li><i>Zentralhof</i>, Zürich 1873–1876, Blockbebauung</li>
<li><i>Schulhaus Mühlebach</i>, Zürich 1874–1876</li>
<li><i>Mehrfamilienhaus</i>, Zürich 1875</li>
<li><i>Villa Beutter</i>, St. Gallen 1875</li>
<li><i>Villa Wartegg</i>, Zürich 1875–1876, abgerissen 1962</li>
<li><i>Haus Kirchhofer</i>, St. Gallen 1876–1879, heute Museum im Kirchhoferhaus</li>
<li><i>Wohnhaus Zur Perle</i>, St. Gallen 1876–1878</li>
<li><i>Haus Zum Steg</i>, St. Gallen 1876–1879</li>
<li><i>Mehrfamilienhäuser Lendi &amp; Eberhard</i>, Zürich 1877</li>
<li><i>Haus Blattner</i>, Zürich 1878</li>
<li><i>Wohn- und Geschäftshaus Hardmeier</i>, Zürich 1879</li>
<li><i>Gasthaus auf Uto-Kulm</i>, Zürich 1879, umfassend umgebaut</li>
<li><i>Kappelerhof</i>, Zürich 1878–1888, Blockbebauung nach Konzept von Adolph und Fritz Brunner, Ausführung durch verschiedene Architekten, darunter Fraumünsterstr. 17 durch Brunner</li>
<li><i>Villa Daheim</i>, Zug 1879</li>
<li><i>Mehrfamilienhäuser</i>, Zürich 1880</li>
<li><i>Turnhalle Mühlebach</i>, Zürich 1880–1881, vollst. umgebaut</li>
<li><i>Villa Seeburger-Forrer</i>, Zürich 1881</li>
<li><i>Kantonalbank</i>, Zürich 1882</li>
<li><i>Doppelvilla</i>, Zürich 1884</li></ul>
<dl><dt>ab 1886</dt></dl>
<ul><li><i>Villa Biedermann-Reinhart</i>, Zürich 1886 (heute <a href="Stiftung_Sammlung_E._G._B%C3%BChrle" title="Stiftung Sammlung E. G. Bührle">Stiftung Sammlung E. G. Bührle</a>)</li>
<li><i>Villa Riesmatt</i>, Zürich 1887–88</li>
<li><i>Villa Erika</i>, Zürich 1887–88</li>
<li><i>Hotel Bellevue</i>, Zürich 1889 (Umbau des ursprünglich von <a href="Leonhard_Zeugheer" title="Leonhard Zeugheer">Leonhard Zeugheer</a> bis 1858 geschaffenen Ursprungsbaus, seither weiter umgebaut)</li>
<li><i>Villa Abegg</i>, Zürich 1890, 1971 abgerissen</li>
<li><i>Villa Mayer</i>, Zürich 1890, vollständig umgebaut</li>
<li><i>Volksbank</i>, Zürich 1893, (Umbau) 1925 abgerissen</li>
<li><i>Eidgenössische Bank</i>, Zürich 1894–1907, 1965–1978 umgebaut oder abgerissen</li>
<li><i>Schweizerische Kreditanstalt</i>, Zürich 1898–1899 (Umbau der Neuen Hauptpost zur Schweizerischen Kreditanstalt)</li>
<li><i>Eidgenössische Bank</i>, La-Chaux-de-Fonds 1900</li>
<li><i>Leuenbank</i>, Zürich 1901, 1966 abgerissen</li>
<li><i>Kantonalbank</i>, Bern 1903 (Umbau des <i>Gesellschaftshauses Museum</i> (ursprünglich von <a href="Johann_Caspar_Wolff" title="Johann Caspar Wolff">Johann Caspar Wolff</a>, 1866–1869))</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>Anne Nagel: <i>Brunner, Adolph und Fritz.</i> In: Isabelle Rucki und Dorothee Huber (Hrsg.): <i>Architektenlexikon der Schweiz – 19./20. Jahrhundert.</i> Birkhäuser, Basel 1998, ISBN 3-7643-5261-2, S. 100.</li>
<li>N.N.: <cite style="font-style:italic">Adolph Brunner (Nekrolog)</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Schweizerische Bauzeitung</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>54</span>, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>19</span>, 1909, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>277</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=sbz-002:1909:53::3609">online</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Adolph+Brunner&amp;rft.atitle=Adolph+Brunner+%28Nekrolog%29&amp;rft.au=N.N.&amp;rft.date=1909&amp;rft.genre=journal&amp;rft.issue=19&amp;rft.jtitle=Schweizerische+Bauzeitung&amp;rft.pages=277&amp;rft.volume=54" style="display:none">&nbsp;</span></li>
<li><cite style="font-style:italic">Brunner, Adolf (I.)</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Register</cite> (=&nbsp;<cite style="font-style:italic"><a href="Inventar_der_neueren_Schweizer_Architektur" title="Inventar der neueren Schweizer Architektur">INSA Inventar der neueren Schweizer Architektur 1850–1920</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>11</span>). 2004, ISBN 3-280-05094-4, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>50</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=ins-001:2004:11::50#50">e-periodica.ch</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Adolph+Brunner&amp;rft.atitle=Brunner%2C+Adolf+%28I.%29&amp;rft.btitle=Register&amp;rft.date=2004&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=3280050944&amp;rft.pages=50&amp;rft.series=INSA+Inventar+der+neueren+Schweizer+Architektur+1850-1920" style="display:none">&nbsp;</span></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Belege">Belege</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text">N.N.: <cite style="font-style:italic">Hôtel de la Banque Fédérale à la Chaux-de-Fonds</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Schweizerische Bauzeitung</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>34</span>, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>16</span>, 1899, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>154–156</span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.5169/seals-21408">10.5169/seals-21408</a></span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Adolph+Brunner&amp;rft.atitle=H%C3%B4tel+de+la+Banque+F%C3%A9d%C3%A9rale+%C3%A0+la+Chaux-de-Fonds&amp;rft.au=N.N.&amp;rft.date=1899&amp;rft.doi=10.5169%2Fseals-21408&amp;rft.genre=journal&amp;rft.issue=16&amp;rft.jtitle=Schweizerische+Bauzeitung&amp;rft.pages=154-156&amp;rft.volume=34" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text">N.N.: <cite style="font-style:italic">Kantonalbank in Bern</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Schweizerische Bauzeitung</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>44</span>, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>7</span>, 1904, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>83</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=sbz-002:1904:43::2501">online</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Adolph+Brunner&amp;rft.atitle=Kantonalbank+in+Bern&amp;rft.au=N.N.&amp;rft.date=1904&amp;rft.genre=journal&amp;rft.issue=7&amp;rft.jtitle=Schweizerische+Bauzeitung&amp;rft.pages=83&amp;rft.volume=44" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a></span> <span class="reference-text">N.N.: <cite style="font-style:italic">Adolf Brunner (Nekrolog)</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Schweizerische Bauzeitung</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>54</span>, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>18</span>, 1909, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>260</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=sbz-002:1909:53::3523">online</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Adolph+Brunner&amp;rft.atitle=Adolf+Brunner+%28Nekrolog%29&amp;rft.au=N.N.&amp;rft.date=1909&amp;rft.genre=journal&amp;rft.issue=18&amp;rft.jtitle=Schweizerische+Bauzeitung&amp;rft.pages=260&amp;rft.volume=54" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
</ol>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-p" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten&nbsp;(Person): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/1065420692">1065420692</a></span> | <a href="Virtual_International_Authority_File" title="Virtual International Authority File">VIAF</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://viaf.org/viaf/313438539/">313438539</a></span> | </div>
</div></div>
</div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2024-02-18" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Adolph_Brunner&amp;oldid=242319167">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>